Waarom 'Hoe God verdween uit Jorwert' op de longlist staat van de 250 beste geschiedenisboeken ...  Lees meer >

EEN CONTINENT VAN WANTROUWEN

Nee, onverwacht kwam het niet. Overal in Europa broeide het, de grote klap moest komen, alleen wist niemand waar en hoe. Het werd een Britse volksopstand. En dan tegelijk die gevoelens van verslagenheid. De EU was immers het droomproject van de generaties die in 1945 uit de kampen, de frontlinies en de geblakerde steden waren gekropen en die van één ding overtuigd waren: dit nooit weer. En zo werd het ook het project van hun kinderen die, over heel Europa, vaak waren opgegroeid in beschadigde gezinnen waar diezelfde oorlog altijd aan tafel had gezeten. Dat bepaalt een mens, en het bepaalt ook een politicus.

De Unie was daarbij een 21e eeuws laboratorium voor de rest van de wereld, een uniek experiment om naties samen te brengen onder een supranationaal gezag, onmisbaar voor de aanpak van de toekomstige mondiale problemen, het klimaat voorop.

Het was een historisch moment, vorige week. We zagen een oude wereldmacht wegzakken, bedwelmd door illusies en dromen van vergane glorie. En we zagen, tegelijk, een 20e-eeuwse wereldorde verbrokkelen – een orde die trouwens voor een groot deel van de wereldbevolking helemaal geen orde was, laat staan hún wereldorde.

Er was ook verbijstering. Veel Britse en Europese politici waren met stomheid geslagen, ze hadden deze revolutie, ondanks alle signalen, totaal niet zien aankomen – wat iets zegt over het gebrek aan contact met deze vergeten bevolkingsgroepen. Ook de Unie zelf leidde, keer op keer, tot schokkende taferelen. De machine werkte gewoon niet, was niet in staat om tijdens een crisis snel en flexibel te reageren. Oh ja, dat lag voor een groot deel aan de uitvoerende lidstaten, maar toch.

Die ene Griekse immigratieambtenaar, die op het Griekse Chios de aanvragen voor Europa van tweeduizend opeengepakte vluchtelingen moest verwerken, één, hooguit twee per dag, het alom aanwezige Frontex dat zelfs in deze noodsituatie van de Brusselse bureaucraten geen vinger mocht uitsteken, het tafereel wil niet meer van mijn netvlies.

De EU zit klem tussen twee krachten. Aan de ene kant loopt de democratisering van de Unie ver achter bij de integratie en de snel toenemende macht van Brussel. Aan de andere kant is en blijft deze halfbakken federatie – want wat is de EU anders? - een onmogelijke constructie, zeker in tijden van crisis. Die twee realiteiten botsten al eerder, maar rond de Brexit was de klap catastrofaal.

Natuurlijk speelden de Britse eigenzinnigheid en de jarenlange anti-EU propaganda in de media een rol, toch waren de taferelen in de Britse stemlokalen waren er niet minder surrealistisch om: kleine boeren die jubelend een flink deel van hun inkomen verspeelden, werkgevers die opgewekt een afzetmarkt van 450 miljoen consumenten afgrendelden, ouders en grootouders die lachend hun kroost terugschopten in een besloten Engelse dorpsidylle die in werkelijkheid nooit heeft bestaan.

Lees volledig artikel